Hadde nedir?
Ayşe DemirkolAltın ve ziynet editörü
Hadde, altın ve gümüş gibi metalleri inceltip tel ya da levha hâline getirmeye yarayan kuyumcu aracıdır; silindirli makine ya da delikli çelik plaka olabilir.
Atölyede külçe ya da eritilmiş hurda doğrudan takıya dönüşmez. Önce dökülüp çubuk hâline getirilir, sonra haddeden geçirilerek istenen kalınlığa indirilir.
İki tür hadde yaygındır. Silindirli haddede metal, aralarındaki boşluk ayarlanabilen iki merdane arasından geçirilip ezilir; böylece levha ya da şerit elde edilir. Tel haddesi ise giderek küçülen deliklere sahip çelik plakadır. Metal bu deliklerden sırayla çekildikçe incelir ve tele dönüşür.
Zincir, tel işi takılar ve levhadan kesilen pek çok parça bu aşamadan geçer. Haddeleme metalin ayarını değiştirmez, yalnız biçimini değiştirir. Üretimdeki bu emek son üründe işçilik bedelinin parçası olur.
Ayar işin kolaylığını da etkiler. 24 ayar altın yumuşak olduğu için kolay incelir ama kolay da çizilir; takıda alaşımlı 22, 18 ya da 14 ayarın tercih edilmesinin nedeni dayanıklılıktır. Ayrıntı 22 ayar ile 24 ayar farkı yazısında.
"Had" ile karıştırılmasın
"Haddini bilmek" deyimindeki "had" sınır demektir ve bu araçla ilgisi yoktur. "Haddeden geçirmek" ise aracın adından gelir; mecaz anlamda bir şeyi iyice incelemek, sıkı denetimden geçirmek için kullanılır.